Nucleaire geneeskunde

Nucleaire geneeskunde is een innovatieve medische discipline die gebruikmaakt van licht radioactieve stoffen – de zogenaamde radiopharmaceutica – om het functioneren van het menselijk lichaam op moleculair niveau te observeren.

Deze techniek maakt het mogelijk om bepaalde aandoeningen, zowel goedaardige als kwaadaardige, op te sporen, te karakteriseren en in sommige gevallen ook gericht te behandelen.

"Een radiopharmaceuticum is een molecule waaraan een licht radioactief isotoop is gekoppeld en die meestal via een intraveneuze injectie wordt toegediend", legt professor Patrick Flamen uit, hoofd van de Dienst Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B. "Deze molecule is ontworpen om zich te hechten aan specifieke weefsels op basis van hun biologische eigenschappen. Dankzij geavanceerde beeldvormingstoestellen zoals PET/CT of SPECT/CT kunnen we eventuele afwijkingen zeer nauwkeurig zichtbaar maken."

Maar nucleaire geneeskunde beperkt zich niet tot diagnose en opvolging. Ze biedt ook toegang tot doelgerichte behandelingen van kanker: gerichte moleculen (vectoren) worden gebruikt om een therapeutisch radio-isotoop rechtstreeks naar de kwaadaardige cellen te brengen, met een nauwkeurigheid die de schade aan gezond weefsel tot een minimum beperkt.

De dienst Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B bundelt alle activiteiten van de diensten nucleaire geneeskunde van het Erasmus ziekenhuis en het Instituut Jules Bordet. De dienst is georganiseerd in twee klinieken:

• Kliniek voor Algemene Nucleaire Geneeskunde
  Deze kliniek onderzoekt en behandelt een brede waaier aan aandoeningen via geavanceerde beeldvorming (PET/CT en SPECT/CT). Ze richt zich onder meer op:

  • Cardiologie : Evaluatie van de doorbloeding van het hart (ischemie), opsporen van amyloïdose, studie van de levensvatbaarheid van het myocard na een infarct

  • Neurologie : Diagnose van neurodegeneratieve aandoeningen (dementie, Parkinson), onderzoeken in het kader van epilepsie

  • Interne geneeskunde : Opsporen van infectiehaarden, reumatologische en orthopedische aandoeningen, (bij)schildklierproblemen

  • Pediatrie : Afwijkingen van de urinewegen; nierziektes

  • Reumatologie en orthopedie : evaluatie van gewrichtslijden
     

• Kliniek voor Oncologische Nucleaire Geneeskunde
  De dienst is gespecialiseerd in moleculaire beeldvorming bij kanker met behulp van PET/CT- en SPECT/CT-technologie. Deze onderzoeken maken het mogelijk om de biologische activiteit en moleculaire kenmerken van tumoren zeer precies te visualiseren..
  
  Naast diagnose biedt de dienst ook gerichte radionuclidetherapieën aan: hierbij worden specifieke radiopharmaceutica toegediend die rechtstreeks inwerken op de kankercellen, terwijl de gezonde weefsels zoveel mogelijk worden gespaard.

Deze innovatieve behandelingen zijn onder meer effectief bij:

• Prostaatkanker (radioliganden gericht op PSMA)
• Neuro-endocriene tumoren (radioliganden gericht op somatostatinereceptoren)
• Maligne paragangliomen en feochromocytomen (MIBG-therapie met radioactief jodium)
• Schildklierkanker (jodiumtherapie)
• Primaire of secundaire levertumoren (radio-embolisatie)

De dienst Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B beschikt over een hoogtechnologisch platform dat voldoet aan de meest geavanceerde eisen voor diagnose en behandeling.

• PET/CT (Positronen-emissie-tomografie gecombineerd met CT-scan) : Deze techniek combineert functionele (PET) en anatomische (CT) beeldvorming.
  Ze maakt het mogelijk om metabole of moleculaire afwijkingen die verband houden met goedaardige of kwaadaardige ziekten nauwkeurig op te sporen en te lokaliseren.
   
• SPECT/CT (Single Photon Emission Computed Tomography gecombineerd met CT-scan) : Deze techniek toont hoe gamma-emitterende radiopharmaceutica zich in het lichaam verdelen en laat toe om het functioneren van organen te evalueren.
  
  De hybride camera’s (nucleaire detectie gekoppeld aan CT) bieden: 3D-visualisatie,Precieze lokalisatie van afwijkingen, betere interpretatie van de resultaten
   
• Cyclotron : Het H.U.B beschikt, in samenwerking met andere ziekenhuizen, over een cyclotron (circulaire deeltjesversneller) voor de productie van isotopen gebruikt voor PET beeldvorming.
   
• GMP-gecertificeerde radiopharmacie : Deze eenheid werkt volgens de Europese normen voor Good Manufacturing Practice (GMP). Dit garandeert: Steriliteit, Traceerbaarheid, Farmaceutische kwaliteit van alle toegediende stoffen
   
• Vijf gespecialiseerde hospitalisatiekamers: Deze kamers zijn ontworpen voor de veilige toediening van radionuclidetherapieën, voldoen aan alle radioprotectienormen en bieden optimale patiëntbewaking.

Een multidisciplinair team staat tot dienst van de patiënten. De kwaliteit van de zorg steunt op een nauwe samenwerking tussen verschillende beroepsgroepen, die elk hun eigen expertise bijdragen in elke fase van het zorgtraject.

• Artsen-specialisten nucleaire geneeskunde : gespecialiseerd in:
  • Moleculaire beeldvorming
  • Radionuclide therapie
• Medische fysica : zorgt voor de kwaliteit en correcte werking van alle toestellen.
• Apothekers gespecialiseerd in radiopharmacie
• Technologen en verpleegkundigen  specifiek opgeleid in de methodes en veiligheidsvoorschriften van de nucleaire geneeskunde.
• Fysische controle : waakt over de veiligheid van het personeel en milieu (radioprotectie).

Departementsdirecteur
 - Prof. Dr. Patrick Flamen 

Medisch Team H.U.B
- Dr Géraldine Gebhart, Directeur van de oncologische kliniek nucleaire geneeskunde
- Dr Carlos Artigas, Directeur van de algemene kliniek nucleaire geneeskunde 
- Dr Gil Leurquin-Sterk, Ziekenhuisprofessor 
- Dr Mario-Rodrigo Moreno-Reyes, Ziekenhuisprofessor 
- Dr Erwin Woff, Ziekenhuisprofessor 
- Dr Nicolas Dumarey, PHU Sénior
- Dr Ioannis Karfis, PHU Senior 
 - Dr Elçin Özalp, PHU Senior 
- Dr Irina Vierasu, PHU Senior
- Dr Younes Abadi, Resident
- Dr Amélie Castiaux, Residente 
- Dr Juanito Gebruers, Resident
- Dr Magdalena Mileva, Residente 

Voor het volledige team zie onderaan de pagina

Het ULB NET Center is het eerste tweetalige Belgische centrum dat de erkenning kreeg als Center of Excellence voor neuro-endocriene tumoren, uitgereikt door ENETS (European Neuroendocrine Tumor Society).

Deze certificatie, verkregen in maart 2023 na een grondige audit, bewijst dat het centrum voldoet aan zeer strikte kwaliteitscriteria voor diagnose én behandeling van deze zeldzame tumorsoort.

Ze erkent: 

• De hoge kwaliteit van de zorg,
• De expertise van het multidisciplinaire team rond neuro-endocriene tumoren (NET),
• Het voortdurende engagement in opleiding en onderzoek,
• De actieve deelname aan nationale en internationale klinische studies

Klinisch Onderzoek
Klinisch onderzoek maakt integraal deel uit van de dienst, met meerdere fase I-, II- en III-studies, in domeinen zoals oncologie, cardiologie en neurologie.

De dienst beschikt over een eigen onderzoeksteam (artsen, fysici, biomedici, radiopharmaceuten, biomedische onderzoekers, ULB fellows) en wordt ondersteund door de Clinical Trial Center (CTC) van het H.U.B voor de organisatie en opvolging van onderzoeksprojecten.

De dienst Nucleaire Geneeskunde neemt deel aan vier grote Europese onderzoeksprogramma’s (2024-2030) :

• Accelerate : Innovative Health Initiative : 
   Elevating the Future of Cancer Care with Alpha Theranostics 
  (https://ihi-accelerate.eu/). 

• Thera4Care : Innovative Health Initiative :
  Theranostics Ecosystem for Personalized Care
  (https://www.thera4care.eu/)

• Oasis : Horizon Europe Program (Grant no. 101156771) :
  Optimal methods to characterize ADC resistance in Solid tumors and Identify clinically useful biomarkers.

• COMPASS : Horizon-JU-IHI 2025 :
  Cardio-Oncology Multidisciplinary Patient Assistance solution

Preklinisch en Translationeel Onderzoek
Het onderzoek steunt op twee complementaire laboratoria: ATHENO en nuMIx, die samen het volledige traject van ontwikkeling en evaluatie van radiopharmaceutica dekken.

• ATHENO
  In 2024 richtte de dienst Nucleaire Geneeskunde ATHENO op (Advancing Theranostics in Nuclear Oncology), een preklinisch en translationeel onderzoeks­laboratorium op de medische campus van de ULB. Dit laboratorium focust volledig op de ontwikkeling van radiotheranostiek binnen de oncologie. 
  
  ATHENO werkt rond twee grote doelstellingen :

  • Een beter begrip ontwikkelen van de radiobiologie van behandelingen met radiopharmaceutica, om strategieën te kunnen voorstellen die hun doeltreffendheid en gebruik optimaliseren.

  • Nieuwe radiopharmaceutica ontwikkelen die verschillende soorten kanker aanpakken, van ontwerp tot preklinische evaluatie, om zo de toepassingen van radiotheranostiek uit te breiden.

De activiteiten binnen ATHENO omvatten radiobiologisch onderzoek, de preklinische ontwikkeling van nieuwe radiopharmaceutica — inclusief toxiciteitsstudies — en translationele onderzoeken. Deze studies maken gebruik van klinisch relevante modellen, aangevuld met patiëntafgeleide stalen. Het team werkt nauw samen met de klinische dienst Nucleaire Geneeskunde om de overstap van onderzoek naar patiëntenzorg te versnellen.

ATHENO beschikt over gespecialiseerde apparatuur voor preklinisch onderzoek in de nucleaire geneeskunde, waaronder een gecontroleerde dierenfaciliteit, een microPET/CT, een micro-irradiator en toestellen voor bloedanalyses.
Het laboratorium maakt deel uit van het BCRL (Bordet Cancer Research Labs) van het Instituut Jules Bordet en werkt actief samen met Belgische academische en institutionele partners, waaronder de VUB, de KUL en het SCK-CEN.
 

• nuMIx
  Het nuMIx-laboratorium, gelegen op de campus van Gosselies, is geïntegreerd in het CMMI (Center for Microscopy and Molecular Imaging) en verbonden aan de ULB. Het specialiseert zich in het genereren, analyseren en interpreteren van in vivo beelden op dierenmodellen. Met meer dan 15 jaar expertise bestrijkt het een brede waaier aan onderzoeksthema’s, waaronder oncologie, metabolisme, ontsteking, neurologie, microbiologie, parasitologie, celtherapie en medische hulpmiddelen.
  Sinds de integratie binnen de onderzoeksactiviteiten van het Instituut Jules Bordet focust nuMIx zich vooral op radiotheranostiek, in nauwe samenwerking met ATHENO.
  
  De aangeboden diensten omvatten onder meer :

  • µPET-, µSPECT-, autoradiografie- en µCT-beeldvorming bij kleine dieren

  • beheer van dierenmodellen (implementatie, opvolging, opstellen van ethische dossiers)

  • ontwerp en opvolging van op maat gemaakte experimentele protocollen, in nauwe samenwerking met onderzoekspartners

  nuMIx beschikt over hoogtechnologische apparatuur, waaronder :

  • het VECTor-platform (MILabs/Rigaku), geoptimaliseerd voor detectie van radio-emitterende stoffen met lage en hoge energie

  • de Skyscan 1276 µCT (Bruker), met een resolutie tot 10 µm

  • de nanoScan PET/CT (Mediso), voor volledige nucleaire beeldvorming

De dienst Nucleaire Geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis Brussel (H.U.B) is erkend als opleidingsplaats voor toekomstige specialisten in de nucleaire geneeskunde. De dienst biedt een volledig opleidingsprogramma aan dat voldoet aan alle academische en wettelijke vereisten.

Elk jaar begeleidt het team artsen in specialisatie aan de ULB, evenals een groot aantal masterstudenten geneeskunde. Daarnaast worden regelmatig INAMI-geaccrediteerde seminaries georganiseerd, als onderdeel van de permanente vorming van arts-specialisten.

De dienst ontvangt ook stagiairs die worden opgeleid tot medisch beeldvormingstechnoloog. Zij krijgen een kwalitatieve begeleiding binnen een hooggespecialiseerde klinische omgeving, uitgerust met geavanceerde technologie.

Als erkend Europees expertisecentrum in radiotheranostiek leidt de dienst van het Instituut Jules Bordet bovendien jaarlijks meerdere niet-Europese artsen op, dankzij studiebeurzen (FOSFOM, IAEA) die hen toegang geven tot een opleiding van hoog niveau.

Binnen het kader van het Europese interuniversitaire netwerk CIVIS worden eveneens talrijke studenten uit verschillende disciplines (geneeskunde, farmacie, ingenieurswetenschappen, enz.) opgeleid in radiotheranostiek, zodat zij hun kennis in deze innovatieve en snel evoluerende discipline verder kunnen verdiepen.