Nucleaire geneeskunde

Het Departement Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B bundelt de activiteiten van de diensten nucleaire geneeskunde van het Hôpital Erasme en het Institut Jules Bordet. Het is opgebouwd uit twee klinieken:

Kliniek voor Algemene Nucleaire Geneeskunde

Deze kliniek behandelt een breed scala aan aandoeningen dankzij geavanceerde beeldvormingsonderzoeken (PET/CT en SPECT/CT). Ze is onder meer actief binnen de volgende domeinen:

• Cardiologie: evaluatie van de coronaire doorbloeding van het hart (ischemie), opsporing van amyloïdose, beoordeling van de cardiale vitaliteit
• Neurologie: diagnose van neurodegeneratieve aandoeningen (dementie, Parkinson), onderzoek van epilepsie
• Interne geneeskunde: opsporing van infectieuze haarden, reumatologische en orthopedische aandoeningen, schildklierstoornissen
• Pediatrie

Kliniek voor Oncologische Nucleaire Geneeskunde

Het Departement Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B is gespecialiseerd in moleculaire beeldvorming van kanker dankzij PET/CT- en SPECT/CT-technologieën. Deze onderzoeken maken het mogelijk om de biologische activiteit en moleculaire kenmerken van tumoren zeer nauwkeurig in beeld te brengen.

Naast diagnostiek biedt de dienst ook doelgerichte radionuclidentherapieën aan. Hierbij worden gerichte radiofarmaca toegediend die rechtstreeks inwerken op zieke cellen, terwijl gezonde weefsels zoveel mogelijk gespaard blijven. Deze innovatieve therapeutische aanpak is bijzonder doeltreffend voor:

• Prostaatkanker (met PSMA-gerichte radioliganden)
• Neuro-endocriene tumoren (met radioliganden gericht op somatostatinereceptoren)
• Maligne paragangliomen en feochromocytomen (MIBG-therapie gemerkt met radioactief jodium)
• Schildklierkanker (behandeling met radioactief jodium)
• Primaire of secundaire levertumoren (radio-embolisatiebehandeling)

De dienst Nucleaire Geneeskunde van het H.U.B beschikt over een hoogtechnologisch platform dat voldoet aan de meest geavanceerde eisen voor diagnose en behandeling.

• PET/CT (Positronen-emissie-tomografie gecombineerd met CT-scan) : Deze techniek combineert functionele (PET) en anatomische (CT) beeldvorming.
  Ze maakt het mogelijk om metabole of moleculaire afwijkingen die verband houden met goedaardige of kwaadaardige ziekten nauwkeurig op te sporen en te lokaliseren.
   
• SPECT/CT (Single Photon Emission Computed Tomography gecombineerd met CT-scan) : Deze techniek toont hoe gamma-emitterende radiopharmaceutica zich in het lichaam verdelen en laat toe om het functioneren van organen te evalueren. De hybride camera’s (nucleaire detectie gekoppeld aan CT) bieden: 3D-visualisatie,Precieze lokalisatie van afwijkingen, betere interpretatie van de resultaten
   
• Cyclotron : Het H.U.B beschikt, in samenwerking met andere ziekenhuizen, over een cyclotron (circulaire deeltjesversneller) voor de productie van isotopen gebruikt voor PET beeldvorming.
   
• GMP-gecertificeerde radiopharmacie : Deze eenheid werkt volgens de Europese normen voor Good Manufacturing Practice (GMP). Dit garandeert: Steriliteit, Traceerbaarheid, Farmaceutische kwaliteit van alle toegediende stoffen
   
• Vijf gespecialiseerde hospitalisatiekamers: Deze kamers zijn ontworpen voor de veilige toediening van radionuclidetherapieën, voldoen aan alle radioprotectienormen en bieden optimale patiëntbewaking.

Een multidisciplinair team staat tot dienst van de patiënten. De kwaliteit van de zorg steunt op een nauwe samenwerking tussen verschillende beroepsgroepen, die elk hun eigen expertise bijdragen in elke fase van het zorgtraject.

• Artsen-specialisten nucleaire geneeskunde : gespecialiseerd in:
  • Moleculaire beeldvorming
  • Radionuclide therapie
• Medische fysica : zorgt voor de kwaliteit en correcte werking van alle toestellen.
• Apothekers gespecialiseerd in radiopharmacie
• Technologen en verpleegkundigen  specifiek opgeleid in de methodes en veiligheidsvoorschriften van de nucleaire geneeskunde.
• Fysische controle : waakt over de veiligheid van het personeel en milieu (radioprotectie).

Moleculaire Beeldvorming in de Oncologie

Deze technieken maken het mogelijk om afwijkingen in verschillende biologische processen op cellulair en moleculair niveau op een niet-invasieve manier zichtbaar te maken en te karakteriseren. Ze spelen een sleutelrol in de oncologie door bij te dragen aan gepersonaliseerde geneeskunde: de juiste behandeling, op het juiste moment, voor de juiste patiënt.

Beschikbare radiotracers voor PET/CT in de oncologie:

• F18-FDG (metabole beeldvorming)
• Ga68-PSMA (prostaatkanker)
• F18-PSMA (prostaatkanker)
• Ga68-DOTATATE (tumoren die neuro-endocriene receptoren tot expressie brengen)
• Ga68-FAPI (peritoneale carcinose; niet terugbetaald in België)
• Zr89-trastuzumab (HER2-receptorexpressie; borstkanker; niet terugbetaald in België)

Moleculaire Beeldvorming in de Neurologie

Moleculaire beeldvorming in de neurologie maakt een diepgaande verkenning van de hersenen mogelijk door afwijkingen in de hersenactiviteit op moleculair niveau zichtbaar te maken, vaak lang vóór het optreden van klinische symptomen.

Binnen het H.U.B wordt neurologische moleculaire beeldvorming via PET/CT of PET/MRI geïntegreerd in een multidisciplinaire aanpak die klinische expertise, technologische innovatie en gepersonaliseerde patiëntenzorg combineert. De metabole en moleculaire hersenbeeldvormingstechnieken die klinisch beschikbaar zijn binnen het H.U.B omvatten:

• FDG PET/CT (tracer: F18-fluordeoxyglucose), waarmee het glucosemetabolisme in de hersenen wordt gemeten. Deze techniek is bijzonder nuttig voor de evaluatie van cognitieve stoornissen en dementie. Bij de ziekte van Alzheimer kan ze een typisch hypometabolisme in de temporo-pariëtale regio’s aantonen en zo bijdragen aan een nauwkeurigere diagnose.
• FDG PET/CT kan ook helpen bij het lokaliseren van de hersenhaard die verantwoordelijk is voor therapieresistente epilepsie.
• Amyloid PET/CT (tracer: F18-flutemetamol), waarmee amyloïde-eiwitafzettingen — vroege merkers van de ziekte van Alzheimer — kunnen worden opgespoord en verschillende vormen van neurodegeneratieve dementie beter van elkaar kunnen worden onderscheiden.
• FET PET/CT (tracer: F18-fluoroethyltyrosine), een moleculaire beeldvormingstechniek die voornamelijk wordt gebruikt voor de evaluatie van hersentumoren, in het bijzonder gliomen. Deze techniek onderscheidt actief tumorweefsel van zones met necrose of oedeem, wat essentieel is voor behandelplanning en opvolging van de therapeutische doeltreffendheid. Dit niet-invasieve onderzoek biedt een hoge diagnostische nauwkeurigheid en speelt een sleutelrol in de therapeutische opvolging en evaluatie van de respons op behandelingen.

Radiotheranostiek

Radiotheranostiek combineert moleculaire diagnostiek en nucleaire therapie in een geïntegreerde aanpak. Ze verenigt de fasen van moleculaire diagnostiek (identificatie van patiënten bij wie de tumorletsels het moleculaire doelwit tot expressie brengen) en nucleaire therapie (selectieve bestraling van doelcellen, ongeacht hun locatie in het lichaam).

In de praktijk wordt vóór de therapeutische toediening dezelfde molecule geïnjecteerd, gemerkt met een radioactieve isotoop voor diagnostische doeleinden. Deze stap maakt het mogelijk de behandeling voor te behouden aan patiënten met een sterke expressie van het therapeutische doelwit. De diagnostische isotoop maakt een whole-body PET/CT-beeldvorming mogelijk.

Voor therapeutische toepassingen wordt momenteel Lutetium-177 gebruikt. Tegelijkertijd lopen er ontwikkelingen met alfa-emitterende isotopen (zoals Actinium-223 en Astatine-211), die een nog sterkere antitumorale werking hebben aangetoond.

Het Institut Jules Bordet heeft altijd een pioniersrol gespeeld in de therapeutische toepassingen van de nucleaire geneeskunde. De voorbije jaren werden er verschillende nieuwe behandelingen ontwikkeld, met name voor patiënten met neuro-endocriene tumoren (PRRT: peptide receptor radionuclide therapy) en metastatische prostaattumoren (PRLT: PSMA-gerichte radioligandtherapie).

De doelgerichte nucleaire behandelingen die beschikbaar zijn in het Jules Bordet Instituut zijn:

• Lu177-DOTATATE (PRRT) voor metastatische neuro-endocriene tumoren
• Lu177-PSMA (PRLT) voor metastatische prostaattumoren die resistent zijn tegen hormonale therapie
• Radio-embolisatie van primaire of metastatische levertumoren (SIRT) met Yttrium-90-geladen microsferen
• Radium-223 (Xofigo) voor botmetastasen van prostaatkanker
• Jodium-131 voor schildklierkanker
• I131-MIBG voor metastatische paragangliomen en neuroblastomen

ULB NET CENTER (ENETS Center of Excellence)

Het ULB NET Center is het eerste tweetalige Belgische centrum dat de certificering “Center of Excellence voor Neuro-endocriene Tumoren” heeft verkregen, toegekend door de European Neuroendocrine Tumor Society (ENETS).

Deze certificering, verkregen in maart 2023 na een strenge audit, bevestigt dat volledig wordt voldaan aan bijzonder hoge kwaliteitscriteria. Deze criteria evalueren de globale diagnostische en therapeutische zorg voor patiënten met neuro-endocriene tumoren, een zeldzame oncologische aandoening.

Ze vormt een objectieve erkenning van de excellentie van de verleende zorg, het resultaat van vele jaren engagement en intensief werk van een multidisciplinair team gespecialiseerd in neuro-endocriene tumoren.

Deze onderscheiding weerspiegelt de toepassing van de ENETS-aanbevelingen, de voortdurende inzet voor permanente vorming van het team en de actieve deelname aan onderzoeksprojecten en klinische studies op nationaal en internationaal niveau, met als constante doelstelling de best mogelijke gezondheidszorg aan te bieden.

Klinisch Onderzoek
Klinisch onderzoek maakt integraal deel uit van de dienst, met meerdere fase I-, II- en III-studies, in domeinen zoals oncologie, cardiologie en neurologie.

De dienst beschikt over een eigen onderzoeksteam (artsen, fysici, biomedici, radiopharmaceuten, biomedische onderzoekers, ULB fellows) en wordt ondersteund door de Clinical Trial Center (CTC) van het H.U.B voor de organisatie en opvolging van onderzoeksprojecten.

De dienst Nucleaire Geneeskunde neemt deel aan vier grote Europese onderzoeksprogramma’s (2024-2030) :

• Accelerate : Innovative Health Initiative : 
   Elevating the Future of Cancer Care with Alpha Theranostics 
  (https://ihi-accelerate.eu/). 

• Thera4Care : Innovative Health Initiative :
  Theranostics Ecosystem for Personalized Care
  (https://www.thera4care.eu/)

• Oasis : Horizon Europe Program (Grant no. 101156771) :
  Optimal methods to characterize ADC resistance in Solid tumors and Identify clinically useful biomarkers.

• COMPASS : Horizon-JU-IHI 2025 :
  Cardio-Oncology Multidisciplinary Patient Assistance solution

Preklinisch en Translationeel Onderzoek
Het onderzoek steunt op twee complementaire laboratoria: ATHENO en nuMIx, die samen het volledige traject van ontwikkeling en evaluatie van radiopharmaceutica dekken.

• ATHENO
  In 2024 richtte de dienst Nucleaire Geneeskunde ATHENO op (Advancing Theranostics in Nuclear Oncology), een preklinisch en translationeel onderzoeks­laboratorium op de medische campus van de ULB. Dit laboratorium focust volledig op de ontwikkeling van radiotheranostiek binnen de oncologie. 
  
  ATHENO werkt rond twee grote doelstellingen :

  • Een beter begrip ontwikkelen van de radiobiologie van behandelingen met radiopharmaceutica, om strategieën te kunnen voorstellen die hun doeltreffendheid en gebruik optimaliseren.

  • Nieuwe radiopharmaceutica ontwikkelen die verschillende soorten kanker aanpakken, van ontwerp tot preklinische evaluatie, om zo de toepassingen van radiotheranostiek uit te breiden.

De activiteiten binnen ATHENO omvatten radiobiologisch onderzoek, de preklinische ontwikkeling van nieuwe radiopharmaceutica — inclusief toxiciteitsstudies — en translationele onderzoeken. Deze studies maken gebruik van klinisch relevante modellen, aangevuld met patiëntafgeleide stalen. Het team werkt nauw samen met de klinische dienst Nucleaire Geneeskunde om de overstap van onderzoek naar patiëntenzorg te versnellen.

ATHENO beschikt over gespecialiseerde apparatuur voor preklinisch onderzoek in de nucleaire geneeskunde, waaronder een gecontroleerde dierenfaciliteit, een microPET/CT, een micro-irradiator en toestellen voor bloedanalyses.
Het laboratorium maakt deel uit van het BCRL (Bordet Cancer Research Labs) van het Instituut Jules Bordet en werkt actief samen met Belgische academische en institutionele partners, waaronder de VUB, de KUL en het SCK-CEN.
 

• nuMIx
  Het nuMIx-laboratorium, gelegen op de campus van Gosselies, is geïntegreerd in het CMMI (Center for Microscopy and Molecular Imaging) en verbonden aan de ULB. Het specialiseert zich in het genereren, analyseren en interpreteren van in vivo beelden op dierenmodellen. Met meer dan 15 jaar expertise bestrijkt het een brede waaier aan onderzoeksthema’s, waaronder oncologie, metabolisme, ontsteking, neurologie, microbiologie, parasitologie, celtherapie en medische hulpmiddelen.
  Sinds de integratie binnen de onderzoeksactiviteiten van het Instituut Jules Bordet focust nuMIx zich vooral op radiotheranostiek, in nauwe samenwerking met ATHENO.
  
  De aangeboden diensten omvatten onder meer :

  • µPET-, µSPECT-, autoradiografie- en µCT-beeldvorming bij kleine dieren

  • beheer van dierenmodellen (implementatie, opvolging, opstellen van ethische dossiers)

  • ontwerp en opvolging van op maat gemaakte experimentele protocollen, in nauwe samenwerking met onderzoekspartners

  nuMIx beschikt over hoogtechnologische apparatuur, waaronder :

  • het VECTor-platform (MILabs/Rigaku), geoptimaliseerd voor detectie van radio-emitterende stoffen met lage en hoge energie

  • de Skyscan 1276 µCT (Bruker), met een resolutie tot 10 µm

  • de nanoScan PET/CT (Mediso), voor volledige nucleaire beeldvorming

De dienst Nucleaire Geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis Brussel (H.U.B) is erkend als opleidingsplaats voor toekomstige specialisten in de nucleaire geneeskunde. De dienst biedt een volledig opleidingsprogramma aan dat voldoet aan alle academische en wettelijke vereisten.

Elk jaar begeleidt het team artsen in specialisatie aan de ULB, evenals een groot aantal masterstudenten geneeskunde. Daarnaast worden regelmatig INAMI-geaccrediteerde seminaries georganiseerd, als onderdeel van de permanente vorming van arts-specialisten.

De dienst ontvangt ook stagiairs die worden opgeleid tot medisch beeldvormingstechnoloog. Zij krijgen een kwalitatieve begeleiding binnen een hooggespecialiseerde klinische omgeving, uitgerust met geavanceerde technologie.

Als erkend Europees expertisecentrum in radiotheranostiek leidt de dienst van het Instituut Jules Bordet bovendien jaarlijks meerdere niet-Europese artsen op, dankzij studiebeurzen (FOSFOM, IAEA) die hen toegang geven tot een opleiding van hoog niveau.

Binnen het kader van het Europese interuniversitaire netwerk CIVIS worden eveneens talrijke studenten uit verschillende disciplines (geneeskunde, farmacie, ingenieurswetenschappen, enz.) opgeleid in radiotheranostiek, zodat zij hun kennis in deze innovatieve en snel evoluerende discipline verder kunnen verdiepen.